مشخصات عمده روغن‌های روانکار

مشخصات عمده روغن، پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و عملکردی هستند که هویت، کیفیت و قابلیت کاربرد روانکار را تعیین می‌کنند. این مشخصات مبنای طبقه‌بندی (SAE، ISO VG)، استانداردهای(API، ACEA) و انتخاب روغن هستند که شامل:

۱. گرانروی (Viscosity)

مقاومت سیال در برابر جریان ناشی از اصطکاک داخلی مولکول‌ها. گرانروی سینماتیک معمولاً در ۴۰ °C و ۱۰۰ °C بر حسب cSt (ASTM D445) اندازه‌گیری می‌شود و مهم‌ترین مشخصه روغن است. با افزایش دما کاهش و با کاهش دما افزایش می‌یابد.

۲. شاخص گرانروی (Viscosity Index - VI)

میزان حساسیت گرانروی به تغییر دما. VI بالاتر یعنی تغییر کمتر گرانروی با دما و کیفیت بهتر (معمولاً Group III و PAO دارای VI > ۱۲۰). مواد آروماتیک VI را کاهش می‌دهند.

۳. نقطه ریزش (Pour Point)

پایین‌ترین دمایی که روغن هنوز سیال است و جاری می‌شود. نشان‌دهنده عملکرد در سرما؛ هرچه منفی‌تر باشد برای اقلیم سرد مناسب‌تر است.

۴. نقطه اشتعال (Flash Point)

پایین‌ترین دمایی که بخارات روغن با هوا مخلوط قابل اشتعال تشکیل می‌دهند و با نزدیک کردن شعله لحظه‌ای مشتعل می‌شوند. شاخص ایمنی و فراریت روغن است.

۵. نقطه احتراق (Fire Point)

دمایی که اشتعال بخارات ادامه می‌یابد (معمولاً حدود ۱۵ °C بالاتر از Flash Point). به‌ندرت جداگانه گزارش می‌شود.

۶. چگالی (Density)

جرم واحد حجم روغن در ۱۵ °C (kg/m³). برای تبدیل وزن به حجم در محاسبات حمل‌ونقل و فرمولاسیون استفاده می‌شود.

۷. فراریت Noack

درصد جرم ازدست‌رفته در ۲۵۰ °C طی یک ساعت. فراریت پایین مصرف روغن و رسوب را کاهش می‌دهد.

۸. عدد قلیایی کل (TBN) و عدد اسیدی کل (TAN)

TBN ظرفیت خنثی‌سازی اسیدها (mg KOH/g) و TAN میزان اسیدهای موجود یا تولیدشده را نشان می‌دهد. افزایش TAN نشانه اکسیداسیون است.

۹. خاکستر سولفاته، فسفر و گوگرد (SAPS)

برای سازگاری با DPF و کاتالیست‌ها محدود می‌شود (روغن‌های Low SAPS).

۱۰. پایداری اکسیداسیونی، برشی و خواص ضدسایش

مقاومت در برابر لجن و وارنیش، پایداری VI Improver تحت برش، و تشکیل لایه محافظ توسط ZDDP و افزودنی‌های EP.

۱۱. خواص جانبی مهم

ضدکف، آزادسازی هوا، جدا شدن از آب (Demulsibility)، ضدزنگ و ضدخوردگی، پخش‌کنندگی و شویندگی.

این مشخصات در کنار استانداردهای API، ACEA، ILSAC، ISO و تأییدیه‌های OEM، تصویر کامل عملکرد روغن را می‌سازند و مبنای انتخاب علمی روانکار هستند.