معرفی انواع روغن پایه (Base Oil)

روغن‌های پایه اساس تولید تمام روان‌کننده‌ها، از روغن موتور خودرو گرفته تا روغن‌های صنعتی، هستند. مؤسسه API (American Petroleum Institute) این روغن‌ها را به پنج گروه اصلی تقسیم‌بندی کرده که هر کدام ویژگی‌های متفاوتی از نظر پایداری، عملکرد دمایی و هزینه دارند.

گروه یک (Group I) قدیمی‌ترین و ساده‌ترین نوع روغن پایه است که از طریق پالایش با حلال از نفت خام تولید می‌شود. این روغن‌ها دارای درصد پایین‌تری از ترکیبات اشباع و شاخص ویسکوزیته (Viscosity Index) نسبتاً پایینی هستند، معمولاً بین ۸۰ تا ۱۲۰. به دلیل هزینه پایین تولید، هنوز هم در برخی روغن‌های صنعتی و روان‌کننده‌های ارزان‌قیمت استفاده می‌شوند، اما مقاومت اکسیداسیونی ضعیف‌تری نسبت به گروه‌های بالاتر دارند.

گروه دو (Group II) با استفاده از فرآیند هیدروکراکینگ (Hydrocracking) تولید می‌شود که در آن مولکول‌های ناخالص و ناپایدار حذف شده و ساختار شیمیایی پایدارتری به‌دست می‌آید. این روغن‌ها شفاف‌تر، با درصد اشباع بالاتر (بیش از ۹۰ درصد) و شاخص ویسکوزیته حدود ۱۲۰ هستند. امروزه بسیاری از روغن‌های موتور معدنی با کیفیت بالا از این گروه ساخته می‌شوند.

گروه سه (Group III) که اغلب با نام «سینتتیک» یا نیمه‌سینتتیک شناخته می‌شود، از طریق فرآیند هیدروایزومریزاسیون (Hydroisomerization) عمیق‌تر تولید می‌گردد. این روغن‌ها شاخص ویسکوزیته بالای ۱۲۰ دارند و از نظر عملکردی بسیار نزدیک به روغن‌های تمام‌سینتتیک گروه چهار هستند، در حالی که هزینه تولید کمتری دارند. به همین دلیل بیشتر روغن‌های موتور مدرن با استانداردهای API SN Plus یا ACEA از این گروه استفاده می‌کنند.

گروه چهار (Group IV) شامل پلی‌آلفا‌اولفین‌ها (PAO) است که به‌صورت مصنوعی و از طریق واکنش‌های شیمیایی کنترل‌شده تولید می‌شوند، نه از پالایش نفت خام. این روغن‌ها ساختار مولکولی یکنواخت داشته و پایداری حرارتی و اکسیداسیونی فوق‌العاده‌ای در دماهای بسیار بالا و پایین ارائه می‌دهند، به همین دلیل در روغن‌های موتور پرمصرف، هوافضا و صنایع سنگین کاربرد دارند.

گروه پنج (Group V) دربرگیرنده تمام روغن‌های پایه‌ای است که در گروه‌های یک تا چهار جای نمی‌گیرند، مانند استرها (Esters)، پلی‌آلکیلن گلیکول‌ها (PAG) و سیلیکون‌ها. این روغن‌ها معمولاً به‌عنوان افزودنی یا در ترکیب با گروه‌های دیگر برای بهبود خواص خاصی مانند روان‌کنندگی یا مقاومت شیمیایی استفاده می‌شوند و به‌ندرت به‌تنهایی به کار می‌روند.

انتخاب گروه مناسب روغن پایه بستگی به شرایط عملیاتی، دمای کارکرد و بودجه دارد؛ هرچه گروه بالاتر باشد، معمولاً عملکرد بهتر اما هزینه بیشتری خواهیم داشت.